Toen de wereld brak: het vervolg op De jongen in de gestreepte pyjama

Ja, Toen de wereld brak is het vervolg op De jongen in de gestreepte pyjama. John Boyne verschuift de aandacht van Bruno naar zijn zus Gretel, die in Londen leeft met een verzwegen oorlogsverleden. Voor de familiegeschiedenis is eerst de oorspronkelijke roman lezen de duidelijkste volgorde.

Welke boeken horen bij elkaar?

De jongen in de gestreepte pyjama en Toen de wereld brak horen tot dezelfde fictieve familiegeschiedenis. De uitgever presenteert het tweede boek uitdrukkelijk als vervolg. Een nieuwe titel betekent hier een ander perspectief: niet opnieuw Bruno als centrale figuur, maar Gretel, die op latere leeftijd met de herinnering aan haar familie moet leven.

De voorgeschiedenis omvat een vader die commandant was van een naziconcentratiekamp. Dat gegeven is nodig om de uitgangssituatie te begrijpen en staat ook in de uitgeverspresentatie. Wie de eerste roman helemaal onbevangen wil lezen, kan daarom beter eerst dat boek kiezen. We laten de ontknoping van beide romans hier buiten beschouwing.

Wat is de handigste leesvolgorde?

Begin voor de context met De jongen in de gestreepte pyjama en lees daarna Toen de wereld brak. Dat is een praktisch leesadvies op basis van de relatie tussen de boeken, geen verplichting. De tweede roman bevat een eigen uitgangssituatie, maar kennis van de familie geeft een duidelijker beeld van de vragen die Gretel met zich meedraagt.

Maak bij de keuze ook onderscheid tussen een roman en een verfilming. Een boekvervolg bouwt voort op de literaire geschiedenis. Wie alleen een film kent, heeft niet vanzelf iedere nuance of scène uit de oorspronkelijke tekst gelezen. Voor een gezamenlijke bespreking is het daarom zinvol af te spreken welke boeken de deelnemers als uitgangspunt gebruiken.

Waar gaat Toen de wereld brak over?

Gretel Fernsby leidt in Londen een ogenschijnlijk rustig leven. Over haar vertrek uit Duitsland en de naoorlogse jaren met haar moeder vertelt zij weinig. De komst van een jong gezin in het appartement beneden haar verandert die afstand tot het verleden. Haar contact met de negenjarige Henry roept herinneringen op die ze liever had weggedrukt.

De uitgangssituatie brengt schuld en verantwoordelijkheid in het heden. Niet alleen wat vroeger gebeurde, maar ook wat iemand daarna verzwijgt of opnieuw besluit te doen, wordt een onderwerp van gesprek. Daarmee is dit een roman over de lange nasleep van oorlog. Het boek is geen ooggetuigenverslag en moet als fictie gelezen worden.

Welke vragen levert de roman op?

Een mogelijke leesvraag is hoe familiegeschiedenis doorwerkt in een nieuw contact met een kind. Een andere is of zwijgen iets kan beschermen, of juist verantwoordelijkheid uitstelt. Houd bij zo’n gesprek de positie van een romanpersonage apart van die van werkelijke slachtoffers en getuigen. Fictie kan morele vragen oproepen, maar bepaalt niet zelfstandig de historische werkelijkheid.

Wil je verder lezen over de invloed van oorlog op latere levens, bekijk dan De aanslag van Harry Mulisch. De keuze van Sophie van William Styron biedt een andere fictieve geschiedenis rond vervolging en de nasleep daarvan. Ze zijn geen delen van Boynes reeks; het verband ligt in het onderwerp herinnering en schuld. Meer mogelijkheden vind je via Familie & herinnering.

Bronnen en verdere achtergrond

Meulenhoff/Lannoo — officiële vervolgrelatie en boekpresentatie