De tolk van Java: hoe werkt de oorlog door in het gezin?

In De tolk van Java wordt een koloniaal oorlogsverleden onderdeel van de opvoeding en het geweld thuis. De zoon probeert te begrijpen wat er met zijn vader is gebeurd, zonder diens gedrag daarmee goed te praten.

Het gezin is geen veilige plek buiten de geschiedenis

De tolk van Java volgt een gezin met een Indische voormalige oorlogstolk als vader. Voor de zoon blijven de gebeurtenissen in Nederlands-Indië niet buiten de voordeur. Hij stelt vragen omdat het verleden hun huidige verhoudingen beheerst.

Dat maakt deze roman anders dan een verhaal dat eindigt wanneer iemand een oorlogsgebied verlaat. Verhuizen beëindigt niet vanzelf angst, woede of geweld. Een kind kan gevolgen ondervinden van gebeurtenissen waarbij het zelf niet aanwezig was.

Begrijpen is geen vrijspraak

Houd tijdens het lezen twee vragen naast elkaar: welke ervaringen dragen de ouders mee, en wat doen zij hun kind aan? Een antwoord op de eerste vraag maakt de tweede niet onbelangrijk. Het is mogelijk een oorlogsverleden ernstig te nemen én verantwoordelijkheid voor mishandeling te blijven benoemen.

Voor een leesclub helpt het om de verschillende stemmen en belangen niet samen te voegen tot één familiewaarheid. Wie heeft ruimte om te vertellen? Wie moet luisteren? Wie kan het gesprek beëindigen? Zo wordt zichtbaar dat ook een verhaal over vroeger een machtsmiddel in het heden kan zijn.

Een passende vergelijking kiezen

Bij Indische duinen probeert eveneens een zoon de verborgen geschiedenis van zijn familie te begrijpen. Bezonken rood richt zich op herinnering en de verhouding tot een moeder. De drie werken kun je naast elkaar leggen zonder ze als verslagen van hetzelfde gezin te behandelen.

Kies De tolk van Java als je confronterende literatuur over koloniale geschiedenis en familiegeweld wilt lezen. Wie vooral een overzicht van de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog zoekt, heeft aanvullende historische uitleg nodig. Een roman vervangt die uitleg niet.